Context Blindheid

Een van de klassieke voorbeelden van context blindheid – waar in de autistische gemeenschap over gesproken werd – was een fragment uit de film “Star Trek : Generations” uit 1994. Het is ook niet verwonderlijk dat het van daar komt, immers een deel van de autistische gemeenschap is fan van science fiction, zeker in de Engelstalige wereld.

Het fragment betreft de promotie van Worf, dat plaats vind op een holodek. Op zee moet hij vanaf een plank proberen die hoed te grijpen. (plaatje 1) Waarop Commander Riker voor de grap de plank laat verdwijnen – door het aan de computer te vragen, ze zitten in een holografisch gecreëerde omgeving – en Worf valt in het water (plaatje 2) waarop iedereen hard begint te lachen.

Data – de android – is helemaal in de war en vraagt aan de dokter waarom iedereen lacht. Ze legt uit dat het een grapje is en dat dat humor is. (plaatje 3) Daarop duwt Data de dokter in het water – denkend dat hij dan ook grappig is (plaatje 4), alleen is hij nu helemaal in de war wanneer blijkt dat niemand lacht – wat hij verwacht had – en dat bovendien de dokter furieus op hem blijkt te zijn. (plaatje 5)

Na dit incident besluit Data de emotie chip – die hij had gekregen van zijn maker maar nog nooit gebruikt had – bij zichzelf in te planten, maar da’s weer een ander verhaal. Zaak is, dit is een voorbeeld van context blindheid, het niet goed in kunnen schatten van situaties en waarom bevoorbeeld iets heel grappigs kan zijn op de juiste plaats en de juiste tijd, maar in een andere situatie net het omgekeerde effect kan hebben. Het zal iedereen wel eens overkomen zijn, maar autisten zijn daar extra in het nadeel omdat hun context blindheid vaak tot zulke situaties kunnen leiden. Soms leren we al eens iets wanneer het ons duidelijk gecomminiceerd wordt dat het niet gepast was wat we zeiden of deden. Maar vaak gebeurt het ook dat er geen reactie komt – of tenminste niet onmiddelijk – waarbij iemand die zich geschoffeerd voelt dan later alle contact gaat vermijden, waarbij de autist dan geen enkel idee heeft wat er precies gaande is.

Het kan je een tijdje paranoia maken, want je weet van je tekortkomingen en wanneer je dan iets vreemds opmerkt, kan je meteen al het slechtste denken, dat je misschien weer iets gezegd of gedaan hebt dat niet in goede aarde viel en dan maar denken wat het zou kunnen geweest zijn en veel kans dan dat er helemaal niks is. Daarom toch maar niet te veel bij nadenken, wel voorzichtig zijn en hopen dat wanneer het misgaat, ze je het zeggen en dat je niet voor minder aanzien gaat worden erdoor.

Situatie Humor

Ik vind situatie humor altijd heel erg grappig. Misschien omdat het zo echt is en niet met voorbedachte rade bedacht is. Austisten creëren met hun contextblindheid wel vaker voor zo’n situaties.

De een mens zijn bedoeling is vaak ook helemaal anders als dat van een ander mens. De context hoe hij of zij de dingen ziet kunnen vaak tegengesteld zijn, en dan onstaan er nogal eens grappige situaties.

Zo hoorde ik gisteren een anecdote op de radio, dat ik zo grappig vond dat het mij nu nog doet glimlachen. Deze week was er in het nieuws dat in de verenigde staten een museum directeur een erg duur schilderij per ongeluk met de vuilnisophalingsdienst had meegeven en dat het schilderij vernietigd was.

Op Radio 1 werd Jan Hoet, museum directeur bekend van televisie, opgebeld met de vraag of hij ook soortgelijke dingen had meegemaakt. Dat bleek niet te zijn, maar hij vertelde een anecdote van een gebeurtenis dat zich plaatsvond in een museum van Berlijn.

Daar stond een “kunstwerk” dat de vergankelijkheid van de dingen moest voorstellen. Het was een badkuip en de kunstenaar had het erg vuil gemaakt. Echter de poetsvrouw van het museum zag dat helemaal anders, ze had het bad dan ook een grondige schrobbeurt gegeven.

Ik zag het al helemaal voor me, een aanstormende museum directeur in paniek en een poetsvrouw die beide fier (omdat ze het toch maar schoon heeft gekregen) en ook een beetje verontwaardigd is. (omdat ze zo hard had moeten schrobben en ook omdat het toch geen doen is, zo’n vuiligheid in dat museum, wat zouden de mensen wel niet van haar denken als poetsvrouw moesten ze die vuile badkuip zien staan)

Zulke dingen vind ik nu grappig. De context en doel van de een is niet hetzelfde als dat van een ander, wat soms tot humoristische situaties kan leiden

Humor

Een poosje geleden maakte een (niet-autistische) online vriendin me de opmerking dat autistische mensen zo vaak bloedserieus zijn en daar had ik niet van terug. Ik maak mij daar zeker schuldig aan, al is het woord schuld niet letterlijk te nemen.

Ik heb mij al een tijd zitten afvragen waarom dat is, want ik weet dat ik vaak serieus ben, vaak veel te serieus, maar ik weet ook dat ik veel gevoel voor humor in mij heb, waarom dan die paradox ?

Ik vermoed dat één van de redenen zou kunnen zijn is dat ik een gebrek heb aan flexibiliteit. Humor wordt meestal in hevige kortstondige momenten beleefd, waar omschakelen van serieus zijn, naar humor en dan weer snel weer naar de dingen van alle dag omschakelen, daar heb je een zekere vorm van flexibiliteit voor nodig.

Ik weet gewoon dat de meeste autisten een vorm van humor in zich hebben, maar het komt er vaak niet uit. Ik merk het ook aan de blogs die geschreven worden door autisten. Vaak zijn het thema blogs waar maar zelden van het thema afgeweken wordt. Zo ben ik wat selectiever geworden in het lezen van de zogenaamde advocacy blogs omdat de toon daar toch altijd heel serieus is en een mens wil toch af en toe ook wat lichtere en leuke dingen lezen. Het is trouwens verder geen kritiek naar die bloggers toe, alleen maakt het dat de toon van die blogs vaak zwaarmoedig overkomen, zonder dat er voldoende postjes tussen staan waar ook eens mee gelachen kan worden.

Maar de pot verwijt de ketel natuurlijk. Ook ik ben veel te vaak veel te serieus, al doe ik af en toe wel mijn best om er iets luchtigs tussen te gooien, al kan ik mij voorstellen dat de toevallige lezer denkt : waar dan ?

Gevoel voor humor is ook altijd erg persoonlijk en de mijne is ook een beetje onconventioneel. Zo had ik op mijn werk eens voor dat iemand mij een mop probeerde te vertellen. Nu, vertel nooit een conventionele mop aan mij want ofwel begrijp ik ze niet ofwel is er veel kans dat ik ze gewoon flauw vind.

Dus die persoon vertelt mij een mop en wanneer de mop verteld was zag ik er niet meteen de humor van in. De persoon was duidelijk geïrriteerd door mijn koele reactie en na enkele seconden zegt hij mij in het plat Antwerps : Gij zijt eigenlijk ook ne zuren bol hé…

Daarop schoot ik hard in de lach, de mop was niet grappig, maar de irritatie van die persoon, tesamen met zijn koddig zinnetje brachten mij aan het lachen, waarop hij ook begon te lachen. Het zijn vaak de toevallige situaties die het grappigst kunnen zijn, da’s mijn gevoel voor humor. Zo maak ik trouwens mensen ook aan het lachen, door dingen te zeggen of doen die niet bedoeld waren om te lachen, maar het verrassingseffect maakt het grappig. Je zal mij dan ook nooit een mop horen vertellen, want grappig zijn met voorbedachte rade werkt niet voor mij.

Wat ook een rol speelt is dat het gevoel aan de binnenkant niet correspondeerd met de signalen aan de buitenkant bij vele autisten. Zo heb ik eens een autiste horen verklaren, ik gebruik nooit emicons op het internet want in het echte leven heb ik die gelaatsuitdrukkingen ook niet. Maar daar ben ik het niet mee eens. Al heb je vaak niet die gelaatsuitdrukkingen in het echte leven, wat telt is wat je voelt vanbinnen en daar vind ik smilies nu net zo handig voor. Mijn binnenkant kan lachen, mijn buitenkant niet, maar op het internet kan ik met gebruik van smilies toch laten merken wanneer ik iets grappigs vind

De betekenis van een woord

Onlangs kwam ik op een forum het woord “mierenneuker” tegen, gebruikt op een humoristische wijze. Deze gebeurtenis bracht mij ertoe om over de betekenis van het woord na te denken. Het woord is natuurlijk niet letterlijk te nemen en ik zocht mijn toevlucht tot het Van Dale handwoordenboek.

Mierenneuker (de~(m);~s)(inf.)0.1 Muggenzifter

Dat schiet niet erg op, omdat ik niet erg hou van die figuurlijk te gebruiken woorden, vooral als ze potentieel beledigend zijn zoals het eerste. Maar muggenzifter is ook een figuurlijke uitdrukking, dus Van Dale legt een figuurlijke uitdrukking uit met een andere figuurlijke uitdrukking. Muggenzifter is maar 18 bladzijden verder in het woordenboek dan mierenneuker, dus ik vond het snel.

Muggenzifter (de~(m);~s)0.1 kleingeestige vitter =>pietlut, mierenneuker

Nou ! Gelukkig ken ik uit het Engels, dat vaak op Engelstalige fora gebruikt wordt, het woord “pedant”, dus ik nam er even mijn Oxford Advanced Learner’s woordenboek erbij.

Pedant /’pednt/ noun (dissaproving) a person who is too concerned with small details or rules especially when learning or teaching

Desondanks deze uitleg ook negatief is, is hij toch niet zo negatief als Van Dale’s uitleg voor mierenneuker en muggenzifter. Ik ga met deze uitleg namelijk niet akkoord. Ik vind oog voor detail hebben namelijk wel héél waardevol. Je zal bevoorbeeld maar een space shuttle naar de ruimte sturen zonder al te veel aandacht te hebben voor details. Dat komt dan niet goed. Maar omdat “pedant” evengoed een Nederlands woord is, zocht ik het op in de hoop dat de uitleg ervoor wat meer genuanceerd zou zijn.

Pedant (bn.)0.1 eigenwijs en verwaand – 1.1 een ~e kwast

Dat lijkt nog geeneens op de Engelstalige versie, het woord “detail”, dus (teveel) bezig zijn met details wordt hier niet aangehaald. Volgens van Dale betekent pedant niet meer of minder dan het zijn van een arrogante betweter.

Zo gaat dat dus met taal, zelfs in het woordenboek is de betekenis van een woord vaak niet erg duidelijk, probeer daar maar eens wijs uit te raken. Misschien is het tijd voor een “woordenboek van de letterlijke taal”, waarin alleen woorden voorkomen die letterlijk te nemen zijn, inclusief de uitleg. Voor de liefhebber kan er dan nog altijd een woordenboek komen voor de figuurlijke taal met figuurlijk te nemen formuleringen, al heb ik soms de indruk dat dat boek al bestaat, namelijk de gewone Van Dale.

Reincarnatie

Ik heb op geen enig moment in mijn leven in een God geloofd, niet eens ooit eens getwijfeld. Dat is één van de vele paradoxen waar ik mee te maken heb. Zeker als kind, maar nu nog wel, ben ik erg lichtgelovig en wanneer mij iets verteld wordt, zal ik dat zonder veel twijfel aannemen voor waar. Maar wanneer het komt op existentiële dingen, dan vorm ik mijn eigen mening waar ik niet van afwijk. Het is niet zo dat ik er niet over nadenk, dat doe ik juist wel en ik heb daarom ook veel respect voor mensen die andere dingen geloven dan ikzelf.

Maar het is niet omdat ik niet geloof in dingen die ikzelf niet kan waarnemen of bevatten, dat die niet interssant zouden zijn. Ik fantaseer soms wel eens over dingen waar ik niet in geloof, de denkoefening op zich is op zich interessant omdat het ook een oefening in verbeelding is.

Zo heb ik af en toe de mijmering over reincarnatie en de vraag wat ik zoal in een vorig leven geweest zou kunnen zijn. Ik stel me dan voor dat mijn vorige levens niet op Aarde, maar op een andere planeet hebben afgespeeld en dat dit “mijn eerste keer” op Aarde is. Dat zou al een mooie verklaring zijn waarom ik me hier nog niet echt voor honderd procent thuis voel.

Dan stel ik me ook de vraag, vanwaar kom ik dan, wie of wat was ik dan in mijn vorig leven en waarom moest ik zo nodig “verhuizen” ? Misschien is mijn thuiswereld ten onder gegaan of was er gewoon op het moment van mijn wedergeboorte geen plaats. Misschien is het een vorm van uitwisselingsprogramma en dan stelt de vraag zich, zal ik in een volgend leven gewoon terug naar huis mogen of doe ik er nog een leven op Aarde bij of zal het wederom een andere planeet worden ?

En heeft het allemaal een bedoeling, als er een God bestaat, behoort dat dan tot een plan of is God gewoon een manager die kijkt wie waar terecht kan zonder verdere bijbedoelingen, gewoon daar is plaats, dus daar ga je naartoe. Of misschien hebben we tussen onze levens door bewustzijn en heb ik voor mijn hergeboorte wel zelf beslist om het eens een keertje op Aarde te proberen tussen die gekke mensen, misschien dacht ik dat ik wel toe was aan een beetje spanning en gekheid.

Er bestaat natuurlijk niet zoiets als reincarnatie, of althans, niet in mijn boek, maar dat neemt niet weg dat het soms leuk is om mijn verbeelding te gebruiken en erover te fantaseren. En deze leuke gedachte is natuurlijk niet nieuw, want trouwens alles is al eens een keer verteld en bedacht. Toen ik op een forum deze gedachte van buitenaardse reincarnatie uit de doeken deed, was er iemand die mij kon vertellen waar dat idee al gebruikt was, namelijk in de televisie serie Babylon 5. Ongetwijfeld zullen er ook boeken bestaan waar met dit onderwerp gespeeld wordt en misschien zijn er zelfs mensen die er echt in geloven.

Ik niet, ik hou het bij de verbeelding en eigenlijk is verbeelding veel interssanter dan de werkelijkheid omdat in de verbeelding alles kan.