Het E-Spectrum binnen het A-Spectrum

Een tijdje geleden was ik bezoek bij een oom. Hij vertelde me tot mijn verrassing dat hij eigenlijk erg gevoelig is en vertelde me daar wat meer over. Wat hij vertelde is verder niet relevant voor dit blogbericht. Ik had er geen idee van want hij leek mij nooit erg emotioneel, maar vond het weer erg interessant, ook al omdat het zo verrassend was.

Hij vroeg ook hoe dat nu met mij zat, of ik ook snel emotioneel was. Ik moest hem teleurstellen, dat ben ik niet. Ik denk van de signalen die ik opving dat hij dat eigenlijk wel spijtig vond. Maar ik vind het allemaal wel interessant, al heb ik in het verleden gemerkt dat mijn nieuwsgierigheid ook erg confronterend kan zijn voor anderen, al weet ik niet zeker of dat het dit keer in mijn gesprek met mijn oom het geval was.

In het verleden heb ik een aantal vrienden gehad waar ik vrij kon mee praten, ook over emoties. Dat werd dan vaak een gesprek waar ik zonder schroom – dat kwam niet bij om op – vragen stelde. Achteraf maakten ze soms opmerkingen dat mijn vragen soms erg confronterend konden zijn. Ik denk dat wanneer je de mens en zijn emoties op een haast wetenschappelijke wijze benaderd en daar ook zo over praat en er vragen over stelt, het confronterend voor de andere kan zijn.

Veel erger nog is dat ik vroeger mensen testte, om te zien hoe ze reageerden. Het is iets wat ik vandaag zeker nooit opzettelijk meer zou doen. Maar het was wel een efficiënte manier om iemand op vrij korte tijd te kunnen inschatten. Op korte tijd wist je of iemand wel iets kon verdragen, of iemand de humor kon inzien of iemand snel over-emotioneel werd of zelf wraakzuchtig was. Blijkbaar was mijn nood aan die kennis belangrijker dan de problemen die het veroorzaakte, in de eerste plaats ook vooral problemen voor mezelf. Het testen deed ik nooit voor plezier, het was blijkbaar soms de enige manier om contact te maken, zonder dat ik besefte dat ik verkeerd bezig was.

Zoals gezegd, ik doe die dingen niet meer, ik test geen mensen meer. Het is misschien alleen spijtig dat het zo lang geduurd heeft voordat ik besefte dat mijn acties andere mensen kunnen raken. Omdat ik toch altijd het gedacht had dat ik los stond van de mens of de sociale gemeenschap, had ik ook altijd het gedacht dat mijn acties en opmerkingen een andere nooit zou kunnen treffen. Dat is niet zo en ik moet er nog altijd aan gewend geraken.

Nadat ik de laatste acht jaar een heleboel autisten heb leren kennen, van het internet en ook in het “echt” heb ik ook iets interessants geleerd. De emotionele leefwereld van autisten is erg veelzijdig. Ik heb mensen leren kennen die erg emotioneel zijn, zowel in positieve als negatieve zin en ik heb mensen leren kennen die meer zijn als ik, die erg rationeel zijn en ik heb de ervaring dat deze laatste groep de kleinste is. Maar ik ben er van overtuigd geworden dat het emotionele spectrum binnen het autisme spectrum erg verscheiden is.

Empathie

Mensen met hun empathie, ik heb nooit goed geweten wat ik er mee aan moest of hoe ik er moest op reageren en meestal deed ik dan ook niet, reageren. Niet wegens onwil maar omdat ik niet weet wat ik ermee moet.

Vaak gebeurde het dat mensen goed bedoeld of soms ook niet, hun empathie bovenhaalde om te reageren op me. Ze dachten dan signalen van me te hebben gezien die zij dachten te kunnen interpreteren. Maar vaak was wat ze dachten te observeren, niet wat er in mijn hoofd omging, maar projecteerden ze waarschijnlijk hun emoties naar mij. Ze denken dan dingen te herkennen bij mij die ze herkennen in zichzelf, vermoed ik.

Zo interpreteren ze dan mijn woorden, wanneer die helemaal niet zo bedoeld waren of dachten ze een expressie van lichaam of gezichtsuitdrukking te zien die zij dan denken te kunnen “lezen” maar waar er helemaal niets is.

Het is allemaal niet zo erg. Alleen weet ik niet wat ik ermee moet en alhoewel ik de situatie nu wel vaker herken en begrijp, was dat vroeger anders en was mijn enige reactie : geen.  Ik denk dat ik dat nog vaak doe, wanneer er signalen van empathie komen dan voelt dat wel ongemakkelijk, omdat mensen ook niet te overtuigen zijn van hun ongelijk.

Er zijn twee soorten gebruik van empathie, de goed bedoelde en de slecht bedoelde.

De goed bedoelde is bijvoorbeeld wanneer iemand je probeert te troosten wanneer ze denken dat je signalen hebt gegeven dat hun doet denken dat je om iets getroost moet worden. Dan voel ik me wel een beetje schuldig omdat ik blijkbaar zelf slechte signalen heb afgegeven die deze empathische reactie bij mensen kunnen triggeren, terwijl er niets aan de hand is. Je kan dan gaan zeggen dat er niets is, maar je loopt de kans dat mensen het niet geloven en gaan denken dat je van hun de troost niet wil zodat ze zich misschien afgewezen voelen. Ik weet dat niet echt zeker, maar soms lijkt het er wel op.

De slecht bedoelde empathie is bijvoorbeeld wanneer iemand je probeert met woorden te kwetsen. Mensen gaan er dan van uit dat wat ze zeggen, jou zal kwetsen. Ik vermoed dat ze dat bij zichzelf zoeken, dingen die henzelf zouden kwetsen als anderen dat tegen hen zouden zeggen. Ik heb anders geen idee waar ze het vandaan halen. Ook dit kan ik nu zo nu en dan herkennen, maar vroeger vaak niet en dus reageerde ik er ook niet op, wat voor anderen vaak de aanleiding was om mij te zeggen dat ik mij niet moest laten doen. Laten doen van wat, vroeg ik me dan af ?  Later herkende ik het wel af en toe en het gebeurde ook wel dat het hen lukte wanneer ik het begreep, maar vaak ook was het zo grappig. Ik merkte het al gauw dat domme mensen vaak anderen dom noemde en lelijke mensen anderen lelijk. Is het gewoon zelfprojectie allemaal ?

Het is psychologisch gezien allemaal wel interessant om daar eens een blogpost aan te wijden, maar verder kan ik er mij niet mee bezig houden. Ik ben altijd van goede wil bij mensen, maar als het types zijn die graag psychologische spelletjes spelen, die laat ik links liggen, ik heb het gewoon niet in mij om dat mee te spelen en ik zie daar geen plezier in.

Het enige beetje rare is, wanneer je weinig met empathie hebt, zowel positieve of negatieve, dan ben je wel een beetje een alien, of anders. Er zijn veel mensen die het goed bedoelen en er zijn een deel mensen die het minder goed voorhebben met anderen, maar ze hebben allemaal wel iets met empathie en bijhorende emoties, hoe verschillend soms ook.

Ik denk wel dat ik eigenlijk blij moet zijn dat ik niet de typische emphaat ben, wat niet wil zeggen dat het afwezig is, maar ik denk dat het anders is, anders geëvolueerd en gevormd, met minder emoties op dat gebied. Ik ben altijd meer een stoïcijn geweest, niet uit overtuiging, maar van geboorte. Ik denk dat de typische manier van empathie mij zou storen bij mezelf, het zou te sterk zijn waarschijnlijk. Het is waarschijnlijk logisch dat mensen die van geboorte meer in zichzelf gekeerd zijn en geen grote emotionele band met anderen hebben deze hoog-emotionele vorm van empathie niet ontwikkeld hebben. Misschien is het anders omdat het minder met emotie te maken heeft en meer met de rede, als sluit de emotie nooit uit, de balans is alleen anders.

De Emotionele Mens

Of ik het nu anders gewild had of niet, ik had weinig keuze denk ik. Het proberen te begrijpen van mensen is zowat een levenstaak geworden. Vanaf jongsaf ben ik een antropoloog op Mars geweest, daar was geen ontkomen aan. Als je naïef geboren bent en ook anders, maar verplicht bent om je leven op deze Aarde door te brengen, zit er niet veel anders op dan toch te proberen te begrijpen waarom mensen zijn zoals ze zijn.

Helemaal begrijpen zal ik het mensdom nooit doen, maar ik heb toch een aantal dingen geleerd. Heel wat mensen proberen toch hun best te doen, om voor wat dan reden ook. Anderen doen dat minder.

Wat ik vroeger niet, maar nu beter begrijp is dat de mens nog maar net op weg is om mens te worden. Ik kon lange tijd maar niet begrijpen waarom de mensheid langs de ene kant zo geniaal kan zijn en langs de andere kant dom, gewelddadig en wat nog meer.

Ik vermoed dat de menselijke hersenen niet erg in harmonie ontwikkeld zijn, waar het op rationele en technische dingen aankomt, er snel vooruitgang is gemaakt, maar op het emotionele vlak achter is gebleven, wat maakt dat de mens een schizofreen brein heeft. Hoog intellectueel op het ene gebied en een ander dat achtergebleven is, wat maakt dat wanneer emoties als geweld, haat, jaloezie enzoverder de bovenhand halen, het “verstandige” deel wordt gebruikt om het onverstandige te versterken. Uitvindingen beginnen van het rationele gezond verstand, maar dan wordt de mens weer eens emotioneel en wordt de uitvindingen aangepast voor minder goede doeleinden.

Elke keer ik in het verleden ergens met de stelling kwam dat mensen beter wat minder emoties zouden hebben kreeg ik daar vaak een erg emotioneel-negatieve reactie op. Maar ik geloof – als dat in de toekomst mogelijk mocht zijn – dat het verminderen van emoties tot rust leidt en natuurlijk gaat dat waarschijnlijk ook negatieve effecten hebben. Mensen gaan misschien niet zo gedreven meer zijn, maar moet dat dan ? Beter wat minder snel opbouwen en het opgebouwde laten staan dan alles zo snel opbouwen en doorgedraaid meer schade berokkenen dan opgebouwd kan worden.

Openheid

Het blijft altijd wel moeilijk, een inschatting te kunnen maken in hoeverre je je figuurlijk bloot kan geven en waar de grens ligt waar je dingen beter voor jezelf houdt.

Het heeft vaak met de situatie of omstandigheden te maken, het gezelschap enzo. Er is niets dat ik nog nooit verteld hebt, maar sommige dingen vertel je dan maar aan bepaalde mensen, andere dingen kan je dan weer tegen iedereen vertellen, het is vaak een afweging.

Heel lang heb ik veel voor mezelf gehouden, bang om nog iets te vertellen omdat door slecht inschattingsvermogen je soms dingen vertelde die je beter maar voor jezelf hield. Er was nooit iets wereldschokkends bij, maar er zijn nu eenmaal dingen die mensen liever niet horen. Voor veel mensen heeft eerlijkheid ook zijn grens.

Op een online plaats die ik regelmatig bezoek, is er een spel. Iemand stelt een onderwerp voor dat verband houdt met emoties, gedachten, enz. Daar schrijf je dan je mening over, of je ervaring. Dat kan best ver gaan en dan wordt het toch moeilijk. Het is altijd weer een figuurlijke sprong in het onbekende, dingen over jezelf te vertellen aan anderen. Als je niets zegt, dan ben je veilig, dan maak je geen sprong. Vertel je wel iets, dan maak je die sprong wel en dan bestaat het risico dat je verkeerd neerkomt. Tot zover de metafoor.

Maar als je graag wat meer te weten komt over andere mensen, zit er niks anders op dan af en toe ook wat over jezelf te vertellen. Zo werkt dat nu eenmaal. Dus maak ik af en toe een sprong, tot ik weer eens verkeerd neerkom waarna er weer een tijdje stilte zal volgen. Maar er zit niets anders op, als je een mens wil zijn, moet je af en toe communiceren, want dat is wat mensen doen. Ik heb vroeger af en toe wel eens gedagdroomd – en zelfs echt gedroomd – dat ik geen mens zou zijn, maar dat is verder onrealistisch. Ik kan namelijk niet ontkennen dat ik een mens ben, al is het een beetje een raar mens.

140 Emoties

Wanneer ik me enkele jaren geleden inschreef bij LiveJournal, een soort blog dienst, was ik wel een beetje verbaasd toen ik de optie zag waarmee je je emotie kon weergeven ten tijde van een te schrijven bericht. Het bestond uit een keuzemogelijkheid van zowat 140 verschillende emoties. Omdat ik van velen nog nooit gehoord had in de Engelse taal, heb ik ze allemaal gaan opzoeken in het woordenboek met als resultaat, een lijst van 140 Nederlandstalige woorden. Niet echt alle woorden lijken mij voor emoties te staan, maar er zullen ook nog wel woorden in ontbreken die wel voor een emotie kunnen doorgaan.

Ik heb na een tijdje de emotie optie van mijn journaal maar gelaten voor wat het is, een alexithymiër zoals ik heeft daar toch niet veel verstand van. Maar verder is het wel een leuke verzameling, dat lijstje met emoties en pseudo-emoties. Nu ik me bedenk welke emotie er nu het best bij dit bericht past, dan dacht ik aan enthousiasme, wat geeneens in het lijstje stond en ik er nu nog even tussen schrijf. Hier volgt dan het lijstje, het zijn er inmiddels 141.

afgunstig – afkeurend – angstig – arrogant – attent – bedachtzaam – belabberd – beschaamd – betoverd – bezig – bezorgd – boosaardig – creatief – cynisch – dankbaar – dorstig – droevig – dronken – druk – duizelig – dwaas – eenzaam – emotieloos – energiek – enthousiast – euforisch – extatisch – flirterig – futloos – geamuseerd – geboeid – gechoqueerd – geekisch – geërgerd – gefrustreerd – gehaast – geïmpressioneerd – geïntimideerd – geïrriteerd – gek – gekdoenerig – gekweld – geliefd – gelukkig – geschrokken – gestresseerd – gezwam – glimlachend – goed – goedkeurend – hartelijk – hongerig – hoopvol – humeurig – inhalig – jaloers – jeugdig – joviaal – kalm – klagerig – klungelig – koel – koud – kwaad – kwiek – lachend – levendig – levenslustig – lui – lusteloos – meelevend – meevoelend – meewarend – melancholisch – moe – moedeloos – nadenkend – nerdisch – nieuwsgierig – nors – nostalgisch – nukkig – onbegrijpend – onbeschrijflijk – oncomfortabel – onderzoekend – ondeugend – ongeïnterreseerd – ongelukkig – onoprecht – onrustig – ontevreden – ontroerd – ontspannen – onverschillig – onvriendelijk – opgelucht – opgewekt – opgewonden – optimistisch – overstuur – peinzend – pessimistisch – plagerig – productief – rustend – schuldbewust – slaperig – sluw – somber – stoïcijns – teleurgesteld – teneergeslagen – tevreden – triomfantelijk – uitbundig – uitgeput – vastberaden – verdoofd – verfrist – verrast    verveeld – verward – volbracht – voldaan – vreedzaam – vrolijk – waardeloos – wakker – walgend – wankel – warm – wereldvreemd – woedend – zachtmoedig – zelfvoldaan – zenuwachtig – ziedend – ziek – zwaarmoedig – zwartgallig