In Detail

Er wordt vaak gezegd dat autisten zwart-wit denkers zijn en ik kan het natuurlijk alleen maar over mezelf hebben, maar wat mezelf is het dus wel waar en ook weer niet. Ik denk dat ik gewoon fundamenteel anders denk, in detail.

Wanneer ik nadenk over een probleem, een stelling of een idee dan pik ik daar meestal een detail uit en ga daar dan diep op in. Het is niet dat ik dan niet zou weten dat ik maar een deel van de materie aan het analiseren ben, maar het is de enige manier waarop ik goed kan nadenken.

Dat wil niet zeggen dat ik dan volledig in zwart en wit denk en oordeel, ik splits het alleen op in vele stukjes. Dat neemt soms veel tijd in beslag, maar ik kan best nadenken over een detail en bijvoorbeeld volgende week een heel ander detail van hetzelfde probleem behandelen. Na een tijd, wanneer ik alle behandelde details bij elkaar kan leggen krijg ik een genuanceerder beeld, gedachtengang en ideeën.

Volgens mij heeft iedereen daar in meerdere of mindere mate last van, maar veel mensen zijn toch in staat om simultaan een aantal dingen tesamen te voegen en een synthese te maken van al de details uit één onderwerp, wat veel sneller tot een genuanceerd gedachtengoed zal leiden.

Het is voor mij geen probleem, om de dingen eerst in aparte stukjes te zien, daar over na te denken en een mening te vormen en achteraf alles samen te laten komen. Er stelt zich echter wel een probleem met de geloofwaardigheid.

Wanneer ik een gedachte heb over een detail van een probleem, situatie enzomeer, kan het zijn dat ik devolgende week een ander detail neem uit hetzelfde onderwerp om over na te denken. Dan kan het zijn wat ik beweer helemaal contradictorisch lijkt van wat ik een week eerder beweerde. Dat is namelijk niet zo ongewoon. Om een genuanceerd standpunt te verkrijgen moet je A en B verzoenen, een synthese maken, maar als je dat niet tesamen en op hetzelfde tijdstip doet, dan kunnen je eigen standpunten soms erg contradictorisch lijken.Voorbeeld om te verduidelijken :

Zo is mijn conclusie over de mensheid dat die over het algemeen zijn best wel doet, maar als ik dan bijvoorbeeld over onverdraagzaamheid nadenk zal ik een ongenuanceerd beeld geven van de mens, een detail van de mens, zonder rekening te houden met alle dingen die wel goed gaan. Een week later kan ik het dan misschien hebben over wat de mens allemaal goed doet. Als je die twee verhalen samen legt heb je twee contradictorische verhalen die samengevoegd moeten worden om een genuanceerd beeld te krijgen. Dat samenvoegen gebeurd bij mij nooit automatisch, het komt pas later. De meeste mensen kunnen meteen een gebalanceerd verhaal vertellen.

Zoals gezegd, voor mij is dat niet zo’n probleem omdat het de manier is waarop ik denk en ik van mezelf weet dat alles altijd wel samenkomt, alleen het heeft altijd zijn tijd nodig. Dat is trouwens een van de grootste redenen waarom ik blog en ik vroeger een website over autisme had. Om voor mezelf alle verschillende bedenkingen en dus alle verschillende details fysiek op een hoopje te hebben met de heimelijke wens om ooit eens genoeg materiaal te hebben om alles eens samen te leggen om er een genuanceerde synthese van te kunnen maken.

Ik besef wel dat denken in detail, en dit dan openbaar maken, kan leiden tot een gevoel bij anderen van labiliteit ten opzichte van mij. Ik begrijp zelf maar al te goed wanneer iemand op maandag iets zegt en devolgende dag lijkt hij totaal iets anders te zeggen, dat dat niet goed aankomt en onbegrepen gaat blijven.

Denken in details, dat is wat ik doe, het gaat niet anders, maar het is ook een reden om mijn gedachten vaak voor mezelf te houden, omdat wanneer ik iets openbaar zeg of schrijf, er tenminste toch al een begin van samenhang moet zijn. Deze post is een eerder samenhangende post, maar dat zijn ze niet percé allemaal. Ze zijn correct, maar vaak onvolledig. De synthese is vaak nog niet gemaakt en misschien denken alle mensen wel gewoon in details, maar de meeste kunnen die details héél snel samenvoegen.

Geluk

Ik was een gelukkig kind. Ondanks de vele problemen, maar voor mij waren het geen problemen, ik wist niet beter, ik was gewoon mezelf. Ik werd dan wel veelal uitgesloten door klasgenoten en sommige leraars, maar dat was geen probleem. Ik heb nooit anders gekend en het niet moeten meedraaien in die sociale constructie was eerder een voordeel dan een nadeel. Ik was erg gelukkig op mezelf en verveelde me nooit.

Dat veranderde enigzinds vanaf ik volwassen werd. Dan verwachtte niet alleen anderen dat ik meer sociaal werd, ik verwachtte het ook van mezelf. Het heeft me nooit gelukkig gemaakt en achteraf gezien kon ik vanaf dan nooit mezelf meer zijn. Het zal in de pubertijd wel voor de meesten gelden, maar de meesten groeien er waarschijnlijk doorheen.

Ik heb tien jaar lang een psycholoog gezien, wat leidde tot mijn diagnose. De diagnose zelf was nodig, maar daarna heb ik de grootste fout gemaakt. Ik dacht van het allemaal wel te weten nu. Dat was waarschijnlijk ook zo maar waar ik me op miskeken heb is dat wanneer je de theorie kent, dat nog niet wil zeggen dat je dat kunt omzetten naar de praktijk. Eenvoudig gezegd, ik was (en ben) autistisch en wist nu precies ook hoe dat in elkaar zit, wat tot de conclusie leidde dat ik mijn “fouten” kende en er ook wat kon aan doen en vanaf dan meteen aan een “normaal” leven kon beginnen.

Niet lang na mijn diagnose zorgde ik voor promotie op het werk, dat kon ik nu wel aan en begon ook een relatie. Want nu ik wist wat er met me aan de hand was kon ik ook meteen alles overkomen. De relatie was sneller voorbij dan ze begonnen was en ook op het werk liep het mis.

Het gevolg was een depressie van drie jaar. Ik wilde er echt mee kappen zoals ze dat zeggen. Dan werd ik ziek, veel pijn, pijn die niet echt te beschrijven is en die niet door morfine te verlichten was. Er waren momenten dat ik dacht dat ik dood zou gaan. En net op dat moment sloeg alles om. Ik wilde weer leven en ik wilde weer mezelf zijn. Mezelf zijn in de echte betekenis, niet wat er van mij verwacht werd.

Enkele jaren later heb ik nog steeds pijn, maar ik heb daar mee leren leven. Ik heb vooral ook weer leren leven mezelf te zijn. Vandaag ben ik even gelukkig als in mijn jeugd, toen ik nog niets begreep. Nu begrijp ik veel meer maar heb alles (of toch veel) weer los kunnen laten. Ik observeer weer mensen, net zoals in mijn jeugd, zonder echt deel te nemen aan sociale toestanden. Ik voel me heel vaak gelukkig, een geluk dat voor veel mensen onbegrijpelijk is (zoals een vriend dat ooit beschreef), omdat ze mijn manier van leven niet kunnen voorstellen. Maar ik zou hun manier van leven dan weer niet kunnen voorstellen. Wanneer een mens aanvaard zoals hij is, is het geluk nabij, wanneer zijn naaste omgeving dat ook aanvaard, dan is het geluk compleet.

De Controversiële Mens

Mijn ouders zijn geboren tijdens de tweede wereldoorlog en mijn grootouders waren twintigers tijdens die tijd. Ik kreeg er af en toe wel wat over te horen maar zoals ik het me herrinner wist ik echt niet waar dat over ging, behalve dat het een slechte tijd was. Later wanneer ik de dingen beter kon beseffen was ik geshockeerd te horen over de holocaust. Hoe kan dat nu ? Volwassenen waren (in mijn beleving) toch altijd verstandige mensen.

De tweede wereldoorlog heeft me altijd erg geïnteresserd, vooral omdat ik het niet kon begrijpen en het zo wilde begrijpen. Het begrijpen kwam stilletjesaan, al zal ik het misschien nooit helemaal begrijpen. Er is een lange fase geweest waar ik vermoedde dat mensen zoals Hitler buiten slecht, ook ziek zijn, ziek in de hersenen op een erg kwalijke manier, dat geloof ik nog steeds.

Waar ik veel langer heb over gedaan is proberen te snappen waarom er bij zulke conflicten en gruweldaden, er zo weinig mensen in opstand komen, of er wat van zeggen. Ik begreep dan dat mensen bang zijn en het gewoon niet durven. Dat begreep ik ook wel, bang om zelf devolgende te zijn die weggevoerd wordt. Maar waarom deden er zoveel mensen mee ? Je gedeist houden kan ik nog snappen, maar effectief de beulen mee gaan helpen en zelf beul worden ? Dat was moeilijk te begrijpen.

Er is momenteel een interessante reeks op de BBC over de oorsprong van de mens (Incredible Human Journey) over het vertrek van de mens uit Afrika. In aflevering drie ging het over de aankomst in Europa. Er werden daar een aantal feiten die zeker zijn naar voor gebracht. De neanderthaler leefde al enkele honderdduizenden jaren in Europa, ze hadden betere instrumenten, waren fysiek sterker en hoogstwaarschijnlijk niet dommer. Ze zouden alleen minder sociaal zijn geweest, minder netwerking hebben gehad. Zonder dat er bewijzen voor zijn, er valt wel wat voor te zeggen. De moderne mens verscheen 40.000 jaar geleden in Europa, niet veel later was de neanderthaler uitgestorven. Zonder dat het bewezen kan worden, maar hebben we hier te maken met de allereerste volkerenmoord ? Op het internet wordt dat op verschillende websites naar voor gebracht, naast andere theorieën. Maar als je de recente geschiedenis van de mens kent is het wel een plausibele optie.

De hele menselijke geschiedenis wordt gekenmerkt door conflicten, wij tegen zij, oorlogen, etnische zuiveringen, de holocaust. Het is de ultieme uitkomst van conflicten tussen twee groepen.

Gelukkig loopt het niet altijd zo slecht af, maar conflicten tussen groepen zijn universeel. Ze hebben iets gemeen. Ze beginnen altijd met kleine frustraties en de mens voelt zich altijd verbonden met een groep die dan tegen een andere is. Bij frustraties van één of een aantal mensen van een andere groep wordt de hele groep verantwoordelijk gesteld. Dan komen er mensen naar voor om te provoceren en de dingen erger te laten lijken dan ze zijn. Het is erg aanstekelijk. Mensen denken erg vlug,  ja da’s eigenlijk waar, hebben dan nog alleen maar oog voor de fouten van de andere groep en worden blind voor de fouten van de eigen groep en de dingen escaleren. De andere partij is gefrustreerd daardoor en gaat hetzelfde gedrag vertonen.

Ik moet toegeven, alhoewel ik mij zelden tot een groep heb toebehoord gevoeld, de huidige situatie in België laat mij ook niet altijd koud. Als ik bijvoorbeeld vandaag weer lees dat er een facebook groep is waar een aantal Franstalige politici op zijn ingeschreven die de Vlamingen “woekerend ongedierte, die we elke ochtend de Brusselse arbeidsmarkt zien overspoelen om ’s avonds hun geld af te geven aan de vijand” noemen, dan komt de emotie ook naar mij boven. Maar ik mag daar verder niet aan toegeven.

Mensen vinden sociale verbondenheid erg belangrijk en goed, maar het heeft een erg donkere kant. Wanneer die verbondenheid zo groeit dat een groep van mensen zich beter voelt dan een andere, dan loopt het mis, dan komt onverdraagzaamheid en haat naar boven. Er zijn dan altijd mensen die de dingen erger maken en de mensen meeslepen. Mensen van de andere groep schofferen wordt dan aangemoedigd en normaal gevonden.

Het was mooi te zien in de televisieserie “In Europa”. In de aflevering over de oorlog in Ex-Joegoslavië begon een journaliste ten tijde van de oorlog in krantenartikels opzwepende taal te schrijven. De mensen waarover het ging moesten onderduiken omdat ze vreesde voor hun leven. Nu jaren na de oorlog schaamde de journaliste zich. Wanneer er een opgezweepte sfeer is van haat tegen de anderen heeft de mens – die in normale omstandigheden vredelievend is – blijkbaar niet veel nodig om mee te gaan in die logica van haat jegens de andere. Misschien is het wel een combinatie van haat (de andere moet weg) en angst om verdacht worden gevonden als je je loyaliteit met de eigen groep niet genoeg laat zien. Want in die sfeer is niemand veilig.

De taktiek van wij tegen zij gebeurd niet alleen bij grote groepen, zoals landen, nationaliteiten, religies of stammen. Het gebeurt ook op een enigzinds andere manier in onze huidige samenleving in kleiner verband. Vandaag stond er in Humo een artikel over mensen die ontslagen worden. Bazen die een deel mensen willen ontslaan gaan die mensen vaak ook diaboliseren. De journalisten die bij de krant de Morgen werden ontslagen werden opeens enkele weken voor het ontslag om de haverklap vanalles verweten. Er werd een situatie gecreëerd waar iedereen bang werd om ontslagen te worden. De mensen die ontslagen gingen worden – werd achteraf gezien extra hard aangepakt – de andere werden bang gemaakt.

Als men mensen kwijt wil, begint dat altijd met de  diabolisering van die mensen. Kleine pietluttigheden worden tot proporties opgeblazen, wanneer ze dan die kunstmatige proporties bereikt hebben worden die dan gebruikt om anderen van de eigen groep te overtuigen dat er iets drastisch moet gebeuren. De anderen van de eigen groep zijn bang en daarmee de mond gesnoerd en wanneer de tijd is kan de zuivering beginnen, met de zelfgecreëerde valse argumenten als argument.

Zit het in de mens ingebakken ? Mensen in groepen verdelen omdat het sociaal is, want verbondenheid is goed. Maar dan wordt het gebruikt om de andere uit te schakelen. Misschien gaat mijn gedachtengang te ver en is het inderdaad allemaal niet zo erg als ik het nu laat uitschijnen, maar ik zie het behoren tot een groep als meer problematisch dan gewoon alleen te zijn en nergens bij te horen.

Empathie

Mensen met hun empathie, ik heb nooit goed geweten wat ik er mee aan moest of hoe ik er moest op reageren en meestal deed ik dan ook niet, reageren. Niet wegens onwil maar omdat ik niet weet wat ik ermee moet.

Vaak gebeurde het dat mensen goed bedoeld of soms ook niet, hun empathie bovenhaalde om te reageren op me. Ze dachten dan signalen van me te hebben gezien die zij dachten te kunnen interpreteren. Maar vaak was wat ze dachten te observeren, niet wat er in mijn hoofd omging, maar projecteerden ze waarschijnlijk hun emoties naar mij. Ze denken dan dingen te herkennen bij mij die ze herkennen in zichzelf, vermoed ik.

Zo interpreteren ze dan mijn woorden, wanneer die helemaal niet zo bedoeld waren of dachten ze een expressie van lichaam of gezichtsuitdrukking te zien die zij dan denken te kunnen “lezen” maar waar er helemaal niets is.

Het is allemaal niet zo erg. Alleen weet ik niet wat ik ermee moet en alhoewel ik de situatie nu wel vaker herken en begrijp, was dat vroeger anders en was mijn enige reactie : geen.  Ik denk dat ik dat nog vaak doe, wanneer er signalen van empathie komen dan voelt dat wel ongemakkelijk, omdat mensen ook niet te overtuigen zijn van hun ongelijk.

Er zijn twee soorten gebruik van empathie, de goed bedoelde en de slecht bedoelde.

De goed bedoelde is bijvoorbeeld wanneer iemand je probeert te troosten wanneer ze denken dat je signalen hebt gegeven dat hun doet denken dat je om iets getroost moet worden. Dan voel ik me wel een beetje schuldig omdat ik blijkbaar zelf slechte signalen heb afgegeven die deze empathische reactie bij mensen kunnen triggeren, terwijl er niets aan de hand is. Je kan dan gaan zeggen dat er niets is, maar je loopt de kans dat mensen het niet geloven en gaan denken dat je van hun de troost niet wil zodat ze zich misschien afgewezen voelen. Ik weet dat niet echt zeker, maar soms lijkt het er wel op.

De slecht bedoelde empathie is bijvoorbeeld wanneer iemand je probeert met woorden te kwetsen. Mensen gaan er dan van uit dat wat ze zeggen, jou zal kwetsen. Ik vermoed dat ze dat bij zichzelf zoeken, dingen die henzelf zouden kwetsen als anderen dat tegen hen zouden zeggen. Ik heb anders geen idee waar ze het vandaan halen. Ook dit kan ik nu zo nu en dan herkennen, maar vroeger vaak niet en dus reageerde ik er ook niet op, wat voor anderen vaak de aanleiding was om mij te zeggen dat ik mij niet moest laten doen. Laten doen van wat, vroeg ik me dan af ?  Later herkende ik het wel af en toe en het gebeurde ook wel dat het hen lukte wanneer ik het begreep, maar vaak ook was het zo grappig. Ik merkte het al gauw dat domme mensen vaak anderen dom noemde en lelijke mensen anderen lelijk. Is het gewoon zelfprojectie allemaal ?

Het is psychologisch gezien allemaal wel interessant om daar eens een blogpost aan te wijden, maar verder kan ik er mij niet mee bezig houden. Ik ben altijd van goede wil bij mensen, maar als het types zijn die graag psychologische spelletjes spelen, die laat ik links liggen, ik heb het gewoon niet in mij om dat mee te spelen en ik zie daar geen plezier in.

Het enige beetje rare is, wanneer je weinig met empathie hebt, zowel positieve of negatieve, dan ben je wel een beetje een alien, of anders. Er zijn veel mensen die het goed bedoelen en er zijn een deel mensen die het minder goed voorhebben met anderen, maar ze hebben allemaal wel iets met empathie en bijhorende emoties, hoe verschillend soms ook.

Ik denk wel dat ik eigenlijk blij moet zijn dat ik niet de typische emphaat ben, wat niet wil zeggen dat het afwezig is, maar ik denk dat het anders is, anders geëvolueerd en gevormd, met minder emoties op dat gebied. Ik ben altijd meer een stoïcijn geweest, niet uit overtuiging, maar van geboorte. Ik denk dat de typische manier van empathie mij zou storen bij mezelf, het zou te sterk zijn waarschijnlijk. Het is waarschijnlijk logisch dat mensen die van geboorte meer in zichzelf gekeerd zijn en geen grote emotionele band met anderen hebben deze hoog-emotionele vorm van empathie niet ontwikkeld hebben. Misschien is het anders omdat het minder met emotie te maken heeft en meer met de rede, als sluit de emotie nooit uit, de balans is alleen anders.

Nieuwe interesses

Het is niet eenvoudig om nieuwe interesses te vinden. Tijdens mijn blog-pauze had ik er een gevonden. Ik ben begonnen met het creëren van lemma’s voor Wikipedia. Dat was leuk maar het is geen “blijvertje”. Grootste reden hiervoor is dat je na meer dan 200 nieuwe lemma’s uitgeschreven kunt zijn. Misschien komt er wel eens een tweede golf, een nieuw thema waarop ik mij kan concentreren, maar voorlopig is de “drive” om verder te gaan weg.

Een andere nieuwe interesse die ik opgenomen had was genealogie. Ik heb gelukkig heel wat op het internet kunnen vinden, maar als ik verder wil gaan uitzoeken moet ik ook op stap en da’s dan weer teveel. Dus nu heb ik een stamboom geconstrueerd waar ik in sommige takken erg ver ben geraakt en in andere maar een generatie of drie-vier. Daar houdt het ook weer op. Sommige interesses zijn blijvertjes, andere niet.