Openheid

Het blijft altijd wel moeilijk, een inschatting te kunnen maken in hoeverre je je figuurlijk bloot kan geven en waar de grens ligt waar je dingen beter voor jezelf houdt.

Het heeft vaak met de situatie of omstandigheden te maken, het gezelschap enzo. Er is niets dat ik nog nooit verteld hebt, maar sommige dingen vertel je dan maar aan bepaalde mensen, andere dingen kan je dan weer tegen iedereen vertellen, het is vaak een afweging.

Heel lang heb ik veel voor mezelf gehouden, bang om nog iets te vertellen omdat door slecht inschattingsvermogen je soms dingen vertelde die je beter maar voor jezelf hield. Er was nooit iets wereldschokkends bij, maar er zijn nu eenmaal dingen die mensen liever niet horen. Voor veel mensen heeft eerlijkheid ook zijn grens.

Op een online plaats die ik regelmatig bezoek, is er een spel. Iemand stelt een onderwerp voor dat verband houdt met emoties, gedachten, enz. Daar schrijf je dan je mening over, of je ervaring. Dat kan best ver gaan en dan wordt het toch moeilijk. Het is altijd weer een figuurlijke sprong in het onbekende, dingen over jezelf te vertellen aan anderen. Als je niets zegt, dan ben je veilig, dan maak je geen sprong. Vertel je wel iets, dan maak je die sprong wel en dan bestaat het risico dat je verkeerd neerkomt. Tot zover de metafoor.

Maar als je graag wat meer te weten komt over andere mensen, zit er niks anders op dan af en toe ook wat over jezelf te vertellen. Zo werkt dat nu eenmaal. Dus maak ik af en toe een sprong, tot ik weer eens verkeerd neerkom waarna er weer een tijdje stilte zal volgen. Maar er zit niets anders op, als je een mens wil zijn, moet je af en toe communiceren, want dat is wat mensen doen. Ik heb vroeger af en toe wel eens gedagdroomd – en zelfs echt gedroomd – dat ik geen mens zou zijn, maar dat is verder onrealistisch. Ik kan namelijk niet ontkennen dat ik een mens ben, al is het een beetje een raar mens.

Context Blindheid

Een van de klassieke voorbeelden van context blindheid – waar in de autistische gemeenschap over gesproken werd – was een fragment uit de film “Star Trek : Generations” uit 1994. Het is ook niet verwonderlijk dat het van daar komt, immers een deel van de autistische gemeenschap is fan van science fiction, zeker in de Engelstalige wereld.

Het fragment betreft de promotie van Worf, dat plaats vind op een holodek. Op zee moet hij vanaf een plank proberen die hoed te grijpen. (plaatje 1) Waarop Commander Riker voor de grap de plank laat verdwijnen – door het aan de computer te vragen, ze zitten in een holografisch gecreëerde omgeving – en Worf valt in het water (plaatje 2) waarop iedereen hard begint te lachen.

Data – de android – is helemaal in de war en vraagt aan de dokter waarom iedereen lacht. Ze legt uit dat het een grapje is en dat dat humor is. (plaatje 3) Daarop duwt Data de dokter in het water – denkend dat hij dan ook grappig is (plaatje 4), alleen is hij nu helemaal in de war wanneer blijkt dat niemand lacht – wat hij verwacht had – en dat bovendien de dokter furieus op hem blijkt te zijn. (plaatje 5)

Na dit incident besluit Data de emotie chip – die hij had gekregen van zijn maker maar nog nooit gebruikt had – bij zichzelf in te planten, maar da’s weer een ander verhaal. Zaak is, dit is een voorbeeld van context blindheid, het niet goed in kunnen schatten van situaties en waarom bevoorbeeld iets heel grappigs kan zijn op de juiste plaats en de juiste tijd, maar in een andere situatie net het omgekeerde effect kan hebben. Het zal iedereen wel eens overkomen zijn, maar autisten zijn daar extra in het nadeel omdat hun context blindheid vaak tot zulke situaties kunnen leiden. Soms leren we al eens iets wanneer het ons duidelijk gecomminiceerd wordt dat het niet gepast was wat we zeiden of deden. Maar vaak gebeurt het ook dat er geen reactie komt – of tenminste niet onmiddelijk – waarbij iemand die zich geschoffeerd voelt dan later alle contact gaat vermijden, waarbij de autist dan geen enkel idee heeft wat er precies gaande is.

Het kan je een tijdje paranoia maken, want je weet van je tekortkomingen en wanneer je dan iets vreemds opmerkt, kan je meteen al het slechtste denken, dat je misschien weer iets gezegd of gedaan hebt dat niet in goede aarde viel en dan maar denken wat het zou kunnen geweest zijn en veel kans dan dat er helemaal niks is. Daarom toch maar niet te veel bij nadenken, wel voorzichtig zijn en hopen dat wanneer het misgaat, ze je het zeggen en dat je niet voor minder aanzien gaat worden erdoor.

Geïnstalleerd

Over mensen van mijn leeftijd wordt nogal eens gezegd dat ze “gesetteld” zijn. Wat ik denk dat ze daar mee bedoelen is dat ze heel wat zaken op orde hebben in hun leven en dat er niet echt dingen meer zijn die dringend nog moeten gebeuren. Daarbij hoort meestal  – naast een job en een huis – ook een gezin, kinderen en huisdieren.

Dat zijn dingen – relaties, kinderen en huisdieren – die niet voor mij weggelegd zijn, vooral ook omdat ik het zelf niet wil. Dus ik zal nooit gesetteld raken in de traditionele wijze waarop dat woord bedoeld is.

In plaats van gesetteld, raak ik wel goed “geïnstalleerd”. Toen ik 11 jaar geleden mijn apartementje kocht, was er niet al te veel geld meer over om meubelen en andere zaken te kopen. Dus had ik vele goedkope dingen en meublelen gekocht. Maar de laatste twee jaar heb ik heel wat vervangen door duurdere en meer kwaliteitsvolle dingen en meubelen. Ook een jaar geleden is het apartement volledig herschildert.

Ook kleinere dingen zijn vervangen, en dingen die je niet echt nodig hebt – maar toch echt handig kunnen zijn – zijn erbij gekomen. Nu ben ik op een punt gekomen dat ik kan zeggen dat ik goed geïnstalleerd ben. Er is niets dat nog aan vervanging toe is de eerstkomende tijd en dat geeft een gevoel van tevredenheid en ook rust.

2009

Het nieuwe jaar is er. Wat mij opvalt is dat mensen tegenwoordig veel minder goede voornemens uiten. Ik doe daar ook niet meer aan mee, want daar komt toch nooit wat van. Goede voornemens worden vervangen op “hoop voor het beste”, wat mij een realistische kijk lijkt op de dingen. Het is mij de laatste paar jaar van slecht naar goed naar beter gegaan en het enige wat ik verhoop is dat deze trend zich verder zet. Er hoeft verder niets spectaculairs te gebeuren, zolang we het maar redelijk goed stellen, meer kan een mens niet vragen.